محمد يوسف حريرى
313
فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )
اسراف نكنيد . ( اعراف - 31 ) - از مثلهاى قرآنى كه معروف است و در زبانها جارى است . ( گذرى بر قرآن - ص 96 ) كليد بهشت سابِقُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ . . . بر يكديگر سبقت بگيريد براى رسيدن به مغفرت پروردگارتان و بهشتى كه پهنهء آن مانند آسمان و زمين است و آماده شده براى كسانى كه به خدا و رسولانش ايمان آوردهاند ، اين فضل الهى است و به هركس بخواهد مىدهد و خداوند صاحب فضل عظيم است . ( حديد - 21 ) - كلمه مغفرت به معناى آمرزش است و اشاره لطيفى به اين حقيقت كه تا انسان از گناه پاك نشود لايق ورود به بهشت و جوار پروردگار نخواهد شد و پيشى گرفتن به سوى مغفرت پروردگار از طريق اسباب آن مانند توبه و جبران اعمال گذشته و اصولا اطاعت پروردگار و پرهيز از معاصى است اما يقينا بهشت گسترده با مواهب عظيمش چيزى نيست كه انسان با اين اعمال ناچيز به آن برسد و اين تنها فضل و رحمت و لطف الهى است كه پاداش عظيم را در مقابل اين طاعت اندك قرار داده است . آرى مغفرت پروردگار كليد بهشت است . ( جام جم - 2 / 12 / 81 - 8 ) كليد فهم قرآن در مقدمهء دوازدهم تفسير صافى آمده است كليد فهم قرآن چهار چيز است : آشنايى با ادبيات عرب ، روايات و احاديث ، تسلط بر كل قرآن و نگاه جمعى به آن ، عقل ( جرعهاى از اقيانوس - ص 81 ) كليم - سورهء كليم كليم اللّه ( ك م لّا ) وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى تَكْلِيماً ( نساء - 164 ) لقب حضرت موسى عليه السّلام است . خداوند بدون واسطه با حضرت موسى سخن گفت و با ساير پيامبران به واسطهء وحى . شنيدن سخن خدا آن هم بدون هيچ واسطه مفهومش اين نيست كه خداوند حنجرهء صوتى دارد ، بلكه او به قدرت كاملهاش امواج صوت را در فضا خلق مىكند و از آنجا كه آغاز نبوت موسى عليه السّلام به اين گونه انجام يافت لقب كليم اللّه به او داده شد . ( مجمع البيان - تفسير نمونه ، ج 13 ، ص 174 ) كنز ( ك ) نام ديگر سورهء فاتحة الكتاب ( فرهنگ اصطلاحات و تعريفات نفايس الفنون ) كن فيكون ( ك ف ى ) إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ( يس - 82 ) بباش پس بباشد آن ( بشنو ، پس مىشود ) ترسيم بسيار ارزندهاى است از وسعت قدرت خدا و تسلط و حاكميت او در امر خلقت ، و تعبيرى از فرمان « كن » كوتاهتر تصور نمىشود و نتيجهاى از « فيكون » وسيعتر و جامعتر به نظر نمىرسد . در قرآن در هشت مورد « كن فيكون » آمده است و اين آيات دلالت بر ارادهء تكوينى خداوند دارد و منظور از جملهء « كن فيكون » اين نيست كه خداوند يك فرمان لفظى به عنوان « موجود باش » صادر مىكند ، بلكه منظور اين است كه هرگاه ارادهء او به چيزى خواه كوچك باشد و خواه بزرگ ، خواه ساده باشد خواه پيچيده ، خواه به اندازه يك اتم باشد خواه به اندازهء مجموعهء آسمانها و زمين ، تعلق گرفت بدون نياز به هيچ علت ديگرى اين اراده جامه عمل به